Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK 155)

1. Giriş – Suçun Yeri ve Önemi

Hukuk düzenlerinde, bireylerin malvarlığına yönelik koruma çok önemli bir yer tutar. Bu bağlamda, kişiler arası “güven ilişkisi” özel bir anlam kazanır. Örneğin bir mal, mal sahibinin rızasıyla başkasına emanet edilir. Ancak emanet alan kişi bu güveni kötüye kullanırsa, bu durumda suç gündeme gelir. İşte bu bağlamda, “güveni kötüye kullanma suçu” devreye girer. Bu suç tipi, Türk Ceza Kanunu’nun malvarlığına karşı suçlar kısmında yer almakta ve hukuk düzeni açısından sosyal güvenin korunmasına hizmet etmektedir. Bu makalede, bu suçun unsurları, cezası, uygulaması ve pratik yönleri detaylı şekilde ele alınacaktır.

2. TCK 155’in Metni ve Hukuki Dayanağı

TCK m. 155 şu şekildedir:

• M.155/1: “Başkasına ait olup da, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunan veya bu devir olgusunu inkar eden kişi, şikâyet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.”

• M.155/2: “Suçun, meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da … başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi halinde, bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üçbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.” 
  Bu düzenleme, özel olarak “şahısların mülkiyet hakkı”nı, zilyetlik özelinde korumaya yöneliktir. 

3. Suçun Konusu: Malvarlığı Değeri ve Zilyetlik

Taşınır ve taşınmaz mal

Suçun konusu, bir başkasına ait taşınır veya taşınmaz mal olabilir. 

Zilyetlik ve devri

Malın sahibi, malı muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere başka birine devreder (örneğin kira, ariyet, vekalet vb.). Bu devri alan kişi “zilyetliği devralan”dır. Şöyle kritik bir husus vardır: Fail, malın mülkiyet sahibi değildir; teslim edilen mal üzerindeki zilyetliği kullanır. Eğer müşterek mülkiyet söz konusuysa veya malik ve zilyet aynı kişi/ilişkideyse suç oluşmaz.  Kısaca: malın zilyetlik hakkı devredilmiş ve devrin amacı dışında kullanım ya da devri inkâr olayı gerçekleşmiş olmalıdır.

4. Temel (“Basit”) Hâl – M.155/1 Maddesi

Hukuki ilişki şartı

Bu suçun oluşabilmesi için malik ile zilyet arasında hukuken geçerli bir sözleşme ya da ilişki olması gerekir. Örneğin kira sözleşmesi, ariyet (ödünç alma) sözleşmesi, vekalet sözleşmesi gibi. 

Fiil unsuru

Zilyetliğin devri amacı dışında kullanım (örneğin satma, rehin verme, değiştirme) veya devri aldığı başkasına ait olduğunu inkâr (malın kendisine aitmiş gibi gösterme) durumu suçun maddi unsurlarındandır. 

Şikâyete bağlılık

Basit hâl (m. 155/1) şikâyete tabi iştir. Yani mağdurun şikâyeti olmadan soruşturma başlamaz. Ayrıca şikâyet için belirli bir süre vardır (örneğin fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay). 

Özet

Özetle: Mal devredilmiş → zilyetlik kurulmuş → zilyet devir amacına aykırı davranmış veya devri inkâr etmiş → malik şikâyet etmişse suç oluşur.

5. Nitelikli Hâller – M.155/2 Maddesi

M. 155/2, suçun daha ağır biçimlerini düzenler; burada cezalar yüksektir. 

Hizmet ilişkisi nedeniyle

Mal teslimi hizmet ilişkisi kapsamında ise (örneğin bir kişinin malı bir hizmet karşılığında teslim etmesi) ve bu ilişki kötüye kullanılmışsa nitelikli hâl oluşur. 

Meslek/sanat veya ticaret ilişkisi nedeniyle

Meslek ya da sanat icrası, ticaret ilişkisi çerçevesinde mal teslimi varsa ve bu ilişki üzerinden güven kötüye kullanılmışsa, yine nitelikli hâl uygulanır. 

Başkasının mallarını idare etme yetkisiyle tevdi edilmiş mallar

Malik tarafından başkasına “idare etme yetkisiyle” teslim edilmiş eşya varsa ve bu eşya devrin amacına aykırı kullanılmışsa, yine nitelikli hâl mevcuttur. 

Şikâyete bağlı olmama

Bu hâlde suç şikâyete bağlı değildir; yani re’sen soruşturulabilir. 

6. Fail ve Mağdur Kimdir?

Fail

Suçu işleyen kişi, mal üzerinde zilyetlik hakkı devralan (veya devraldıktan sonra devri inkar eden ya da amaç dışı kullanım yapan) kişidir. Fail malın sahibi olmamalıdır.  Meslek/sanat/ticaret/hizmet ilişkisinde olan kişiler de fail sıfatıyla değerlendirilebilir (nitelikli hâlde).

Mağdur

Malın mülkiyet hakkına sahip kişi ya da zilyetliğini devreden kişidir. Ortak ya da iştirak halinde maliklerin birbirine karşı bu suçu işlemesi genellikle mümkün değildir (çünkü zilyetlik devri ilişkisi yoktur). 

Müşterek mülkiyet durumu

Ortak mülkiyete konu mallarda tarafların birbirine karşı bu suç tipini işlemesi söz konusu olmaz. 

7. Manevi Unsur: Kast

Suçun oluşması için failin kast türünden bir iradeyle hareket etmesi gerekir. Bu irade, şuları kapsar:

• Malın devri amacı dışında kullanılacağını bilerek ya da devri inkâr edeceğini bilerek hareket etme,

• Ancak failin haksız bir çıkar elde etme amacı zorunlu değildir; maddi zararın oluşması da şart değildir. 
  Bu, suçu dolandırıcılıktan ayıran önemli bir noktadır (dolandırıcılıkta hile ve baştan beri kast vardır).

8. Fiil Unsuru: Tasarruf ve İnkar

Tasarruf

Zilyetliğin devri amacı dışında kullanım: Örneğin, teslim edilen malın satılması, rehin verilmesi, değiştirilmesi, tüketilmesi gibi. 

İnkar

Devir olgusunun inkârı: Malın teslim edildiği iddia edilse bile, fail teslim almadığını veya devri reddettiğini iddia edebilir. Bu durumda suç oluşabilir. 

9. Suçla Benzer Suçlardan Farkları

Hırsızlık ile farkı

Hırsızlıkta mal rızaya dayalı olarak devredilmez, fail baştan itibaren çalma kastıyla hareket eder. Ancak güveni kötüye kullanmada malik rızasıyla mal devredilir, sonrasında amaç dışı kullanım olur. 

Dolandırıcılık ile farkı

Dolandırıcılıkta hile ile mağdur kandırılır ve mal verilir; güveni kötüye kullanmada mal rızaya dayalı devredilir, hile zorunlu değildir. (ahmetalkan.av.tr)

Zimmet suçu ile farkı

Zimmet suçu genellikle kamu görevlileri tarafından görevlerine ilişkin olarak malvarlığı değerlerini kötüye kullanmasıdır. Güveni kötüye kullanma özel hukuk ilişkisi çerçevesinde daha geniş kapsamlıdır.

10. Cezası – Basit Hâl

M. 155/1 uyarınca: Alt sınır 6 ay, üst sınır 2 yıl hapis cezasıdır. Ayrıca adlî para cezası da hükmolunmalıdır. 
Hâkimin takdir yetkisine göre, somut olayda tespit edilen zararın büyüklüğü, failin ekonomik durumu gibi etkenler ceza miktarını etkiler.

11. Cezası – Nitelikli Hâller

M. 155/2 uyarınca: Hapis cezası 1 yıldan 7 yıla kadar olabilir. Ayrıca üçbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunabilir. 
Bu durumda hem ceza artırılmış hem de şikâyete bağlılık kaldırılmıştır.

12. Takip Usulü, Şikâyet Süresi ve Zamanaşımı

• Basit hâl (M.155/1) şikâyete tabidir. Şikâyet süresi fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 6 aydır. 

• Nitelikli hâl (M.155/2) şikâyete bağlı değildir; kamu davası resen açılır.

• Zamanaşımı süresi basit hâl için şikâyet ile birlikte değerlendirilirken, nitelikli hâlde daha uzun süredir (örneğin 15 yıl olarak belirtilmiştir). 

13. Etkin Pişmanlık ve Uzlaşma İmkanları

Fail fiili gerçekleştirdikten sonra mağdura zararı zaten verdiğini kabul edip tazmin ederse, bazı indirim hükümlerinden yararlanabilir. Bu “etkin pişmanlık” kavramıdır. Ayrıca suç uzlaşma kapsamında olabilir. 

14. Pratik Örnekler ve Yargıtay Uygulamaları

Örnek – Basit hâl

Bir kişi, arkadaşı adına alınmış bir taşınır malı teslim alır ve malikle anlaşmadan kendisi kullanır veya satar. Bu durumda TCK 155/1 hükmü uygulanabilir.

Örnek – Nitelikli hâl

Bir şirket çalışanı, şirketle yapılmış taşıma hizmeti sözleşmesi kapsamında malı teslim alır; ancak yükü alması gerekirken kendisi satması veya başka amaçla kullanması; bu durumda hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu vardır. 

15. Hukuki Danışma ve İşleyiş Süreçleri

Bu suçla karşılaştığınızda ya da mağduriyetiniz varsa:

• Hukuki danışmanlık alın (ceza avukatı).

• Malın devri, zilyetlik ilişkisinin varlığı, sözleşmenin türü vb. belgeleri toplayın.

• Şikâyet veya ihbar süresini kaçırmayın.

• Nitelikli hâl olup olmadığına dikkat edin (meslek/ticaret/hizmet ilişkisi var mı?).

• Etkin pişmanlık ya da uzlaşma ihtimali varsa bunun değerlendirilmesi fayda sağlar.

16. Sonuç ve Özet

Türk Ceza Kanunu (m) 155, bir malın malik tarafından muhafaza ya da belirli bir biçimde kullanmak üzere teslim edilmesini esas alır; teslim edilen kişi bu güveni kötüye kullanırsa suç devreye girer. Basit hâl ile nitelikli hâl arasında farklar vardır: ceza miktarı, şikâyete bağlılık, hukuki ilişki türü vs. Suçun doğru anlaşılması için zilyetlik devri, devrin amacı ve failin kastı gibi unsurlar kritik önemdedir. Bu konuda hukuki süreci eksiksiz yönetmek için profesyonel destek önerilir.

17. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

S1. Güveni kötüye kullanma suçunda haksız yarar elde etmek zorunlu mu?
Hayır. Suçun oluşması için somut olarak haksız yarar elde edilmesi şart değildir. Yeter ki zilyetlik devri amacı dışında kullanım ya da devrin inkârı oluşsun. (

S2. Malı teslim alan kişi malı sahibine rızasıyla aldıysa yine suç oluşur mu?
Evet, malik rızasıyla mal devredilmiş olabilir. Ancak teslim edilen kişi devrin amaç dışına çıkarırsa ya da devri inkâr ederse suç oluşur. 

S3. Suçun şikâyete bağlı olduğu ne demektir?
Basit hâlde (m. 155/1) soruşturma ve kovuşturma için mağdurun resmi bir şikâyette bulunması gerekir. Şikâyet yoksa dava açılamaz. 

S4. Asliye Ceza Mahkemesi görevli midir?
Evet. Bu suç bakımından görevli mahkeme genellikle Asliye Ceza Mahkemesi’dir. 

S5. Kamu görevlisi işlemi olsa bu suç mu yoksa farklı bir suç mu?
Kamu görevlisi görevini kötüye kullanarak malvarlığı değerlerini suistimal etmişse genellikle Türk Ceza Kanunu (m) 247 yani “zimmet suçu” gündeme gelir. Bu nedenle failin sıfatı ve ilişki biçimi önemlidir. 

S6. Etkin pişmanlık hâlinde ceza indirimi mümkün mü?
Evet. Suç işlendikten sonra mağdurun zararı karşılanmış ve fail soruşturmadan önce pişmanlık göstermişse indirim yapılabilir. 

Mersin Ağır Ceza Avukatı İletişim Bilgileri

🌐 Web sitemizi ziyaret edin: sinanakalin.av.tr
📩 E-posta: info@sinanakalin.av.tr
📱 Telefon: +90 (507) 895 2874
📍 Adres: Mahmudiye Mah. Kuvayi Milliye Cad. Gökdelen İş Merkezi Kat: 11 Daire: 240-241 Akdeniz / Mersin