Karşılıksız Çek Nedir? Karşılaşıldığında Ne Yapılmalı? (Güncel Rehber)

Giriş

Çek, iş dünyasında nakit para yerine geçen en önemli ödeme araçlarından biridir. Özellikle ticari ilişkilerde güveni temsil eden çekler, taraflar arasında güvene dayalı bir ödeme taahhüdü sağlar. Ancak uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri karşılıksız çek durumudur. Bu durum hem alıcı hem de satıcı açısından ciddi mağduriyetler yaratabilir.
Bu rehberde, karşılıksız çekin hukuki tanımı, yasal dayanakları, izlenmesi gereken yollar ve haklarınız hakkında detaylı bilgi bulabilirsiniz.

Çekin Tanımı ve Hukuki Niteliği

Çek Nedir?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre çek, bir bankaya hitaben düzenlenen ve belirli bir tutarın lehdara ya da çeki elinde bulundurana ödenmesini emreden kıymetli evraktır (TTK m.780 vd.).

Çekin Hukuki Özellikleri

• Kambiyo senedi niteliği taşır.
• Soyut borç senedidir, borcun sebebi çekte yazmaz.
• Çek vadeli senet değildir; ibraz edildiğinde derhal ödenmelidir.
• Emre yazılı senet olduğu için devri kolaydır.

Karşılıksız Çek Nedir?

Karşılıksız çek, ibraz edildiğinde bankada yeterli bakiye bulunmadığı için kısmen veya tamamen ödenemeyen çek demektir.
5941 Sayılı Çek Kanunu’na göre bu durum hukuki ve cezai yaptırımlara tabidir.

Kanun Maddesi (Çek Kanunu m.5)

“Hesabında yeterli karşılık olmadan çek düzenleyen kişiye, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı verilir.”

Karşılıksız Çek Durumunda İzlenecek Adımlar

1. Çekin Süresinde İbrazı

• Çek, keşide tarihinden itibaren 10 gün içinde bankaya ibraz edilmelidir.
• Bu süre geçirilirse çek, sadece adi borç senedi niteliğine bürünür ve kambiyo senedi avantajı kaybolur.

2. Banka İşlemleri

• Banka, çekin karşılıksız olduğunu tespit ederse, çekin arkasına “Karşılıksızdır” ibaresini kaşeleyerek yazar.
• Bu kaşe, hukuki süreçlerde resmi delil niteliğindedir.

3. Hukuki Süreç

A. İcra Takibi

• Karşılıksız çekler için ilamsız icra veya kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takip başlatılabilir.
• Kambiyo takibi, daha hızlı sonuç verir (İİK m.167).

B. Ceza Sorumluluğu

• Çek düzenleme yasağı ve adli para cezası uygulanabilir.
• Suç duyurusu için:
  • Çekin aslı
  • Bankanın “karşılıksızdır” kaşesi
  • İbraz tarihine ilişkin belgeler
    savcılığa sunulmalıdır.

Zamanaşımı ve Süreler

Alacaklının Hakları

Karşılıksız çek mağduru olan kişi:

• Faiz talep edebilir
• Tazminat (avukatlık ücreti, masraflar vb.) isteyebilir
• Cirantalara (çek üzerinde imzası olan diğer kişilere) başvurabilir
• Belirli şartlar dahilinde iflas talebinde bulunabilir

Çeki Düzenleyen Kişinin Sorumlulukları

Karşılıksız çek düzenleyen kişi:

• Adli para cezası alabilir.
• Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı ile karşılaşabilir.
• Ticaret sicilinden geçici olarak silinebilir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• İşlem için çekin orijinali gereklidir; fotokopiyle işlem yapılamaz.
• Çekte tahrifat varsa geçersizlik doğabilir.
• Teminat çeki, çek hukuku kapsamında geçerli değildir.
• İleri tarihli çek, vadeli senet gibi işlem göremez; çekin hukuken vadesi yoktur.

Sık Sorulan Sorular

❓ Karşılıksız çek veren kişi hapse girer mi?
Hayır, hapis cezası uygulanmaz; bunun yerine adli para cezası ve çek düzenleme yasağı verilir.

❓ Süresi geçmiş çeki icraya verebilir miyim?
İbraz süresi geçen çek, ancak adi borç senedi sayılır; ceza davası açılamaz fakat genel hükümlere göre alacak davası açılabilir.

❓ Şirket yetkilisi şahsen sorumlu olur mu?
Evet, şirket adına çek düzenleyen yetkili kişi kişisel olarak da sorumludur.

Sonuç ve Öneriler

Karşılıksız çek, yalnızca borç-alacak ilişkisini değil, ticari güveni de sarsan ciddi bir durumdur. Hak kaybı yaşamamak için:

• İbraz süresini kaçırmayın.
• Resmi belgeleri eksiksiz toplayın.
• Hukuki süreci vakit kaybetmeden başlatın.
• Profesyonel bir avukattan destek alın.

📌 Unutmayın: Zamanaşımı süreleri geçerse haklarınız ortadan kalkabilir.