Delil karartmanın cezası nedir, hangi davranışlar suç sayılır?
Bir suçun delilini gerçeğin ortaya çıkmasını engellemek amacıyla yok eden, silen, gizleyen, değiştiren veya bozan kişi, TCK 281/1 uyarınca altı aydan beş yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşır. Örneğin bir işyerindeki yaralama olayının kamera kaydı kayıpsa, soruşturmanın ilk sorusu şudur: Cihaz o saatlerde hiç kayıt yapmadı mı, yoksa var olan görüntülere biri müdahale mi etti? İkinci durumda dahi müdahaleyi kimin, hangi amaçla yaptığı belirlenmelidir.
Kanun iki durumu ayrıca düzenler. Kişiye kendi işlediği veya işlenişine katıldığı suçun delili bakımından birinci fıkraya göre ceza verilmez. Kamu görevlisi ise göreviyle bağlantılı olarak başkasının suçuna ait delile müdahale ettiğinde cezası yarı oranında artırılır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, madde 281.
Kaybolan delil, asıl suç ve gizleme amacı nasıl ispatlanır?
Önce kayıp eşya veya kaydın hangi suça ilişkin olduğu ve neyi aydınlatabileceği belirlenir. Kamera görüntüsü olayın saatini, bir belge teslim alan kişiyi, olay yerindeki bir iz ise tarafların anlatımlarının doğruluğunu gösterebilir. Sonraki soru, bu delilin ne zaman ve kimin denetimindeyken değiştiğidir. Bir cihazın işyerine ait olması, işlem saatinin ve cihaza erişebilen kişilerin araştırılmasını özellikle önemli kılar.
TCK 281 özel bir amaç arar. Kaza yerini tekrar güvenli hâle getirmek ile kazanın nasıl olduğunu gizlemek dışarıdan benzer görünebilir. Tanıkların gördükleri, olay yeri tutanağı, görüntülerin zaman sırası ve bilirkişi bulguları bu ayrımı yapmaya yarar. Bir kaydın bulunamaması kendi başına kasten silindiğini göstermez.
Kendi suçunun veya bir yakınının suçunun delilini gizlemek
TCK 281/1’in son cümlesi, asıl suçu işleyen veya ona iştirak eden kişiye özgüdür. Bu hüküm asıl suçtan doğan sorumluluğu kaldırmaz. Arkadaşlık, evlilik veya akrabalık ise tek başına aynı sonucu doğurmaz. Asıl olayda kimin ne yaptığı ve sonradan delile kimin müdahale ettiği ayrı ayrı incelenir.
Suçluyu kayırma (TCK 283) ile delil gizleme ayrımında, yardımın neye yöneldiğine bakılır. Şüphelinin yakalanmaması için imkân sağlama ile olayın nasıl gerçekleştiğini gösteren bir kaydı ortadan kaldırma farklı fiillerdir. Aynı dosyada her iki iddia varsa her davranışın zamanı, amacı ve etkisi belirlenmelidir.
Kamu görevlisinin cezası ne zaman artar?
TCK 281/2 için görevle fiil arasında bağlantı aranır. Örneğin olay yeri delillerini görevi gereği teslim alan kişinin bunları bilerek gizlediği iddia ediliyorsa görev dağılımı, teslim imzaları ve savcılığa gönderilen evrak önem taşır. Mahkeme önce temel cezayı belirler, görev bağlantısını saptarsa bu cezayı yarı oranında artırır. Evrak akışındaki her aksaklık tek başına kasıtlı gizlemeyi ispatlamaz.
Gizlenen delil teslim edilirse ceza ne kadar iner?
TCK 281/3 uyarınca cezanın beşte dördü indirilir. Bunun için kişi gizlediği delili mahkemeye teslim etmeli ve teslim, delilin ilişkin olduğu asıl suç hakkında hüküm verilmeden önce gerçekleşmelidir. Örneğin bu indirimden önce belirlenen ceza on ay ise, indirim sonrasında iki ay kalır. Hesap delili gizleme suçunun cezası içindir.
Geri getirilemeyen bir kaydın silindiğini kabul etmek, gizlenen delilin teslimiyle aynı sonucu doğurmaz. Delilin kolluk tarafından bulunması, kişinin yerini göstermesi ve mahkemeye teslim edilmesi de birbirinden ayrılmalıdır. Teslim tutanağındaki tarih, delili kimin sunduğu ve hangi dosyaya alındığı bu nedenle önemlidir.
Delil karartma suçuna ilişkin dokuz Yargıtay kararı
Kamera kaydının yalnız olay saatinde silinmesi — teknik incelemeyle mahkûmiyet
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 27.02.2023, E. 2021/1769, K. 2023/852.
“Sadece olayın gerçekleştiği zaman dilimine ait görüntülere müdahale edildiği”
İşletmede yaşanan silahlı yaralamanın görüntüleri eksikti. Bilirkişi, kayıt cihazının işlem geçmişinde o zaman aralığına müdahale edildiğini belirledi. Daire, elektrik arızası savunmasını bu bulgularla bağdaşır görmedi. Adli para cezasının ödeme biçimine ilişkin düzeltmeyle hükmü onadı.
Trafik kazasından sonra yolun temizlenmesi — gizleme kastı kanıtlanamayınca beraat
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 29.03.2023, E. 2021/16269, K. 2023/1756.
“atılı suçu işleme kastıyla hareket ettiklerine dair dosya kapsamında herhangi bir delilin bulunmadığı”
Yakında oturan iki kişi, yaralamalı kazadan sonra motosikletleri kaldırıp yoldaki parçaları süpürmüştü. Kazanın oluş biçimi hâlâ belirlenebiliyordu. Tutanaklar ve tanık beyanları gerçeği gizleme amacını göstermediği için Daire beraatleri onadı.
Eşin işlediği suçtan sonra kan izlerinin silinmesi — beraat bozuldu
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 18.03.2021, E. 2019/18249, K. 2021/4284.
“sanığın olay yerinde bulunan kan lekelerini silmesi şeklinde gerçekleşen eyleminin TCK’nın 281. maddesinde tanımlanan suçu oluşturduğu”
Daire, bıçaklama sonrasına ilişkin kamera inceleme tutanağını ve sanığın olay yerindeki davranışlarını birlikte değerlendirdi. Eşiyle arasındaki yakınlık sanığa cezasızlık sağlamadı. Bu karar, bir yakının asıl suça katılması ile olaydan sonra delile müdahale etmesi arasındaki farkı gösterir.
Asıl suçtan beraat eden kişinin suç aletine müdahalesi — ayrı mahkûmiyet onandı
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 13.02.2020, E. 2017/13192, K. 2020/9709.
“ateş etme eylemine iştirak veya yardım ettiği hususunda delil bulunmadığı”
Sanığın silahla ateş etme olayına katıldığı ispatlanamamış, bu olayla ilgili beraati kesinleşmişti. Başkasının kullandığı silaha olaydan sonra müdahalesi ise ayrıca kanıtlanmıştı. Daire, TCK 281 uyarınca verilen mahkûmiyeti onadı.
Kaçak sigara dosyasında asıl suça katılım araştırılmadı — eksik incelemeden bozma
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 03.06.2020, E. 2018/6727, K. 2020/12423.
“anılan olaydan dolayı sanık hakkında dava açılıp açılmadığı, açılmış ise dosyanın getirtilip incelendikten”
Araçta bulunan sigaralarla ilgili başka bir yargılama bulunup bulunmadığı sanığın hukuki durumunu değiştirebilirdi. Daire, bu dosyanın araştırılmasını ve aracı kiralayan kişinin dinlenmesini istedi. Asıl suçtaki rol açıklığa kavuşmadan verilen delil karartma mahkûmiyetini bozdu.
Polis aradıktan sonra suç aletinin yerini bildirme — beraat bozuldu
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 15.02.2023, E. 2021/1367, K. 2023/524.
“kolluk tarafından silahı aldığının ve bu nedenle kendisinin arandığının tespit edilmesi üzerine silahın yerini bildirmiş olması”
Sanık, silahı çevredekileri korumak için aldığını savundu. Daire, olaydan sonra haber vermeden ayrılmasını ve ancak polis kendisine ulaştıktan sonra silahın yerini göstermesini birlikte değerlendirdi. Bu sıra, gizleme kastının tespitinde belirleyici oldu. Kararın konusu beraatin isabetiydi.
Savcılığa ulaşmayan olay yeri delilleri — kamu görevlisinin mahkûmiyeti oyçokluğuyla onandı
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 11.11.2020, E. 2020/4792, K. 2020/18338.
“olay yerinden elde edilen bir kısım delillerin Cumhuriyet Başsavcılığı'na ulaştırılmadığının belirtilmesi”
Çoğunluk, iddianamede olayın anlatıldığını ve sanığa ek savunma hakkı verildiğini belirterek mahkûmiyeti onadı. Karşıoy ise delillerin sanığa teslim edildiğini gösteren imzalı tutanak bulunmadığına dikkat çekti. Teslim zincirinin nasıl belgelendiği, aynı dosyada görüş ayrılığına yol açtı.
Gizlenen delilin teslimi — indirim dayanağı hükme eklendi
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 29.11.2017, E. 2017/8502, K. 2017/13445.
“Sanığın gizlenen suç delilini teslim etmesi nedeniyle cezasından indirim uygulanırken”
Yerel mahkeme teslim nedeniyle indirim yapmış, ancak hangi maddeyi uyguladığını hükümde göstermemişti. Daire, TCK 281/3 ibaresini hükme ekleyerek kararı düzelterek onadı.
Delil teslim edilmeden beşte dört indirim — aleyhe temyiz olmadığı için hüküm korundu
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 12.11.2019, E. 2019/16662, K. 2019/13681.
“gizlenen delili teslim etmediği halde TCK.nın 281/3. madde ve fıkrasının uygulanması”
Mahkeme, sanık gizlediği delili teslim etmediği hâlde cezasını indirmişti. Daire hatayı belirledi. Sanık aleyhine temyiz başvurusu bulunmadığından bunu bozma nedeni yapmadı. Bu onama, teslim şartından vazgeçilebileceği anlamına gelmez.
İfadeye çağrıldığınızda veya delilin kaybolduğunu fark ettiğinizde
Şüpheli olarak çağrıldıysanız çağrı belgesindeki dosya numarasını, olayın tarihini ve varsa size verilen teslim veya el koyma tutanağını ilk görüşmeye götürebilirsiniz. İsnat dijital bir kayda ilişkinse cihazı kimin kullandığı, arızanın ilk ne zaman bildirildiği ve bu konuda düzenlenmiş servis belgesi olup olmadığı dosyanın incelenmesine yardımcı olur. Avukatla görüşürken doğrudan gördüklerinizle sonradan öğrendiklerinizi ayırarak anlatın.
Mağdur olarak bir görüntünün kaybolmasından endişe ediyorsanız kayıt yerini, tarihini ve mümkünse saat aralığını soruşturma makamına bildirerek kaydın korunmasını ve getirtilmesini isteyebilirsiniz. Elinizdeki asıl dosyayı düzenlemeden muhafaza edin. Dava açılmışsa delil taleplerinin takibi ve katılma başvurusu hakkında ceza davasına katılma ve mağdurun hakları yazısında ayrıntı bulabilirsiniz.