Davadan feragat, davacının açmış olduğu davadaki talep sonucundan tamamen veya kısmen vazgeçmesidir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında düzenlenen bu işlem, tek taraflı bir usul beyanı olmakla birlikte maddi hak üzerinde de ciddi sonuçlar doğurur. Bu nedenle feragat dilekçesi sunulmadan önce beyanın kapsamı, yargılama giderleri ve aynı talebin yeniden dava konusu yapılıp yapılamayacağı dikkatle değerlendirilmelidir.
Boşanma, alacak, tazminat ve tüketici davalarında feragat gündeme gelebilir. İcra hukukunda ise yürütülen işlemin takip mi yoksa dava niteliğinde bir yargılama mı olduğu belirlenmelidir. Aşağıdaki açıklamalar ve örnek metin genel bir çerçeve sunmakta olup dilekçenin somut dosyaya göre uyarlanması gerekir.
Davadan Feragat Nedir ve Nasıl Yapılır?
Feragat, davacının mahkemeden istediği hukuki korumadan vazgeçtiğini açıkça bildirmesidir. Beyan tamamen feragat şeklinde olabileceği gibi dava konusu taleplerin yalnızca belirli bir bölümüyle de sınırlandırılabilir. Kısmi feragatte hangi talep veya miktardan vazgeçildiğinin tereddüde yer bırakmayacak biçimde gösterilmesi önemlidir.
Feragat tek taraflıdır; hüküm doğurması için davalının kabulü aranmaz. Davalı tarafın feragate karşı çıkması da kural olarak beyanın sonucunu engellemez. Buna karşılık varsa karşı dava, davacının asıl davadan feragat etmesiyle kendiliğinden ortadan kalkmaz ve ayrı olarak görülmeye devam edebilir.
Feragat ile davanın geri alınması aynı şey değildir
Davadan feragat, davanın geri alınmasıyla karıştırılmamalıdır. HMK 123 kapsamında değerlendirilen davanın geri alınmasında karşı tarafın açık rızası önem taşırken feragat için böyle bir onay gerekmez. Feragat, talep sonucundan vazgeçilmesi ve kesin hükme benzer sonuç doğurması nedeniyle çok daha kapsamlıdır. Sulh, başvurudan vazgeçme ve kanun yolundan feragat de farklı usul işlemleridir.
Feragat ne zaman ve hangi biçimde yapılabilir?
Dava açıldıktan sonra yargılama devam ettiği sürece feragat beyanında bulunulabilir. İlk duruşmadan önce veya yargılama sırasında mahkemeye imzalı bir dilekçe sunulması mümkündür. Duruşmada sözlü olarak açıklanan ve tutanağa geçirilen açık feragat beyanı da geçerli olabilir. Yargıtay içtihatlarında da duruşma tutanağına geçirilen feragat iradesi bu kapsamda değerlendirilmektedir.
Geçerli Bir Feragat Beyanının Şartları
Feragatin sonuç doğurabilmesi için beyanın açık, anlaşılır ve kişinin gerçek iradesini yansıtması gerekir. Dilekçede yalnızca “dosyadan vazgeçiyorum” gibi kapsamı tartışmalı bir ifade kullanmak yerine, davadan tamamen mi yoksa belirli talepler yönünden mi feragat edildiği belirtilmelidir.
- Beyan yazılı olarak sunulmalı veya duruşma tutanağına geçirilmelidir.
- Dilekçede mahkeme adı, dosya numarası, taraf bilgileri, tarih ve imza bulunmalıdır.
- Kısmi feragatte vazgeçilen talep, miktar veya bölüm açıkça gösterilmelidir.
- Feragat kayıtsız ve şartsız olmalı; gelecekte gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz bir olaya bağlanmamalıdır.
- Avukat aracılığıyla feragat edilecekse vekâletnamede bu işlem için özel yetki bulunmalıdır.
Feragat dilekçesinin uzun veya ayrıntılı bir gerekçe içermesi zorunlu değildir. Bununla birlikte tarafların anlaşması, borcun ödenmesi veya evlilik birliğinin sürdürülmesine karar verilmesi gibi nedenler istenirse kısa biçimde açıklanabilir. Asıl belirleyici olan, talep sonucundan vazgeçme iradesinin açık olmasıdır.
İrade sakatlığı bulunduğu ileri sürülüyorsa feragat beyanının geçerliliği ayrıca hukuki değerlendirme gerektirir. Ancak yalnızca sonradan fikir değiştirilmesi, feragatin geri alınması için kural olarak yeterli değildir.
Feragatin Hukuki Sonuçları
Feragat üzerine mahkeme, dosyada bu usul beyanına uygun bir karar verir. Feragat edilen talep bakımından uyuşmazlık sona erer ve aynı talebin aynı taraflar arasında yeniden dava konusu yapılması kesin hüküm engeliyle karşılaşabilir. Kararın bağlayıcı hâle gelmesiyle ilgili genel bilgi için kararın kesinleşmesi ve kesinleşme şerhi hakkındaki açıklamalar ayrıca incelenebilir.
Feragat, karşı taraf lehine sonuç doğurur. Feragat eden davacı yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir ve dosyanın durumuna göre karşı taraf lehine vekâlet ücreti gündeme gelebilir. Taraflar arasında giderlere ilişkin bir anlaşma bulunması hâlinde bunun dilekçede açıkça belirtilmesi yararlı olsa da son değerlendirme mahkemeye aittir.
Feragat edilen dava yeniden açılamaz. Bu nedenle ödeme belgesi, sulh protokolü, dava dilekçesi, cevap dilekçesi, ara kararlar ve mevcut deliller beyan sunulmadan önce birlikte incelenmelidir. Özellikle birden fazla alacak kalemi veya birbirine bağlı talepler varsa genel ifadeler beklenmeyen hak kayıplarına yol açabilir.
Hangi Davalarda Feragat Gündeme Gelebilir?
Feragat, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği birçok özel hukuk uyuşmazlığında kullanılabilir. Bununla birlikte kamu düzenini ve üçüncü kişilerin haklarını ilgilendiren konularda taraf beyanı tek başına belirleyici olmayabilir.
- Boşanma davası: Davacı boşanma talebinden feragat edebilir. Ancak velayet, çocukla kişisel ilişki ve iştirak nafakası gibi çocuğun üstün yararını ilgilendiren konular mahkemece ayrıca değerlendirilir.
- Alacak ve tazminat davaları: Davanın tamamından veya açıkça belirlenen bir bölümünden feragat edilebilir.
- Nafaka davaları: Talebin türü ve dönemi önem taşır. Yoksulluk nafakası bakımından feragatin kapsamı ayrıca incelenmeli; çocuk lehine iştirak nafakasında kamu düzeni ve çocuğun yararı gözetilmelidir.
- Tüketici davaları: Davacı, tüketici mahkemesinde ileri sürdüğü taleplerden tamamen veya kısmen feragat edebilir.
- İcra hukukuna ilişkin davalar: İtirazla bağlantılı dava ve taleplerden feragat mümkün olabilir. Ancak icra takibinden vazgeçme ile mahkemede görülen davadan feragat aynı işlem değildir.
Davadan Feragat Dilekçesi Nasıl Sunulur?
Dilekçe, davanın görüldüğü mahkemeye hitaben hazırlanmalıdır. Mahkeme kalemine elden teslim edilebileceği gibi UYAP’ın uygun elektronik imza ve belge gönderme imkânları kullanılarak da sunulabilir. Başka şehirde bulunan mahkemeye gönderim yapılacaksa başvuru yönteminin ve belgenin dosyaya ulaşıp ulaşmadığının ayrıca takip edilmesi gerekir.
Feragat beyanı çoğu zaman ayrı bir delil sunulmasını gerektirmez. Bununla birlikte vekil tarafından işlem yapılıyorsa özel yetki içeren vekâletnamenin dosyada bulunması; kısmi feragat söz konusuysa ilgili hesap, ödeme veya anlaşma belgelerinin kapsam belirlenirken dikkate alınması önemlidir.
Davadan Feragat Dilekçesi Örneği
MERSİN AİLE MAHKEMESİNE
Dosya No: 2025/…
Davacı: Adı Soyadı – T.C. Kimlik Numarası – Adres ve Telefon Bilgileri
Konu: Açmış olduğum davadan ve dava konusu taleplerimden feragat ettiğime ilişkin beyanımın sunulmasıdır.
Açıklamalar:
Taraflar arasında açmış olduğum işbu boşanma davasında, eşim ile evlilik birliğini sürdürme yönünde anlaşmamız nedeniyle davamdan ve dava konusu tüm taleplerimden kendi özgür irademle feragat ediyorum.
HMK’nin feragate ilişkin hükümleri uyarınca feragat beyanım doğrultusunda dosya hakkında gerekli kararın verilmesini ve yargılama giderlerinin üzerime bırakılmasını arz ve talep ederim.
… / … / 2025
Davacı
Adı Soyadı – İmza
Bu metin boşanma davası esas alınarak hazırlanmıştır. Alacak, tazminat, tüketici veya icra hukukuna ilişkin bir davada mahkeme adı, konu ve feragat edilen talepler dosyanın niteliğine göre değiştirilmelidir. Özellikle yalnızca belirli bir kalemden vazgeçilecekse “tüm taleplerimden feragat ediyorum” ifadesi kullanılmamalıdır.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorular
Feragat için duruşmaya katılmak gerekir mi?
Hayır. Açık ve imzalı bir dilekçe dosyaya sunularak da feragat beyanında bulunulabilir. Mahkeme, beyanın kapsamı veya imza konusunda tereddüt yaşarsa gerekli gördüğü usul işlemlerini yapabilir.
Feragat dilekçesi sonradan geri alınabilir mi?
Feragat güçlü sonuç doğuran ve kural olarak geri alınamayan bir işlemdir. Sonradan pişman olunması tek başına yeterli değildir. Hata, hile veya iradeyi etkileyen başka bir durum ileri sürülüyorsa bunun koşulları somut olay özelinde değerlendirilir.
Davadan feragat ile istinaf veya temyizden feragat aynı mıdır?
Hayır. Davadan feragat, dava konusu talep sonucundan vazgeçilmesidir. İstinaftan feragat, ilk derece kararının bölge adliye mahkemesince incelenmesini isteme hakkıyla; temyizden feragat ise temyiz incelemesine başvurma hakkıyla ilgilidir. Bu beyanların konusu ve sonuçları birbirinden farklıdır.
Davadan feragat; yeniden dava açma imkânı, yargılama giderleri ve karşı tarafın hakları üzerinde doğrudan etkili olabilir. Bu nedenle dilekçe sunulmadan önce dosyanın kapsamı, feragat edilecek talepler, mevcut anlaşmalar ve vekâlet yetkisi birlikte kontrol edilmelidir.