Yayınlanma Tarihi:
Boşanma davasının görüldüğü mahkeme ile taraflardan birinin yaşadığı şehir farklı olabilir. İş değişikliği, taşınma, sağlık durumu veya eşlerin zaten ayrı şehirlerde yaşaması nedeniyle ortaya çıkan bu durum, davanın takip edilemeyeceği anlamına gelmez. Taraf; koşullara göre duruşmaya fiziken katılabilir, avukat aracılığıyla temsil edilebilir, mazeret sunabilir veya görüntülü bağlantı talebinde bulunabilir.
Hangi yöntemin uygun olduğu; davanın anlaşmalı ya da çekişmeli olması, mahkemenin tarafı bizzat dinlemek isteyip istememesi ve yapılacak işlemin niteliğine göre değişir. Özellikle velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi sonuçlar doğurabilecek bir süreçte, yalnızca şehir dışında bulunulduğu düşüncesiyle duruşma ve tebligatların takipsiz bırakılmaması gerekir.
Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme ve Şehir Farkı
Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesi gereğince boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir. Bu nedenle davanın açıldığı il ile davacı ya da davalının dava sırasındaki ikametgâhının farklı olması olağandır.
Başka bir şehirde yaşamak, açılmış davanın kendiliğinden kişinin bulunduğu yere taşınmasını sağlamaz. Yetkiye ilişkin bir itiraz varsa bunun süresi ve usulü ayrıca değerlendirilmelidir. Yetkili mahkeme belirlendikten sonra başka ilde bulunan taraf, duruşmaya nasıl katılacağını planlamalıdır. Dava dilekçesinin hazırlanması ve taleplerin açık biçimde gösterilmesi bakımından boşanma dava dilekçesinin içeriği de sürecin başlangıcında önem taşır.
Başka İlden Duruşmaya Katılma Yolları
Tarafın bulunduğu şehirden herhangi bir adliyeye giderek kendiliğinden duruşmaya bağlanması mümkün değildir. Fiziki katılım dışındaki yöntemler için usulüne uygun talep, gerekli hâllerde mazereti destekleyen belge ve mahkemenin değerlendirmesi gerekir.
Duruşmaya fiziken katılma
Taraf, başka bir ilde ikamet etse bile duruşma tarihinde davanın görüldüğü mahkemeye giderek bizzat hazır bulunabilir. Mahkemenin tarafın kişisel açıklamasını almak istemesi, anlaşmalı boşanma iradesini doğrulaması veya uyuşmazlığın belirli bir yönünü açıklığa kavuşturması hâlinde fiziki katılım özellikle önem kazanabilir.
Duruşma salonu, tarihi ve saati tebligat ile duruşma tutanaklarından kontrol edilmelidir. Ulaşım planı yapılırken duruşma saatinin değişebileceği ya da aynı gün adliyede bekleme gerekebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Avukat aracılığıyla temsil
Boşanma davasının bir avukatla takip edilmesi hâlinde vekil, taraf adına duruşmalara katılabilir; dilekçe, delil, beyan ve talepleri mahkemeye sunabilir. Vekâletnamenin boşanma davasının takibi için gereken yetkiyi içermesi gerekir. Avukatın veya müvekkilin başka şehirde bulunması, tek başına temsil ilişkisine engel oluşturmaz.
Bununla birlikte avukatla temsil, tarafın hiçbir koşulda mahkemeye çağrılamayacağı anlamına gelmez. Mahkeme, gerekli gördüğü bir konuda tarafı bizzat dinlemek isteyebilir. Bu nedenle vekille takip edilen dosyada da duruşma tutanakları, ara kararlar ve kişisel katılım yönündeki bildirimler düzenli biçimde izlenmelidir.
SEGBİS veya görüntülü bağlantı talebi
Ceza yargılamasında yaygın biçimde kullanılan Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS), hukuk yargılamalarında da belirli koşullarda görüntülü katılım bakımından gündeme gelebilir. Ancak boşanma davasında uzaktan bağlantı otomatik bir hak veya her dosyada uygulanan standart bir yöntem değildir.
Sağlık sorunu, ciddi ulaşım güçlüğü veya benzeri bir mazereti bulunan taraf, bulunduğu yerdeki adliyeden görüntülü bağlantı kurulmasını mahkemeden talep edebilir. Talepte duruşma bilgileri, bulunulan yer, katılımı güçleştiren neden ve varsa bunu destekleyen belgeler açıkça belirtilmelidir. Son karar; işlemin niteliği, teknik imkânlar ve tarafın bizzat mahkemede bulunmasının gerekip gerekmediği değerlendirilerek mahkeme tarafından verilir. Talep kabul edilmeden yalnızca en yakın adliyeye gitmek, duruşmaya katılmış sayılmak için yeterli değildir.
Mazeret bildirerek duruşmaya katılmama
Taraf, duruşmaya gelemeyecekse mazeretini mümkün olduğunca duruşmadan önce dosyaya sunmalıdır. Mazeretin kabul edilip edilmeyeceği mahkemenin takdirindedir. Mazeret dilekçesi verilmiş olması, duruşmanın mutlaka erteleneceği anlamına gelmez; dilekçenin sonucu ve yeni duruşma tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.
HMK m. 147 kapsamında, usulüne uygun şekilde çağrılan tarafın duruşmaya katılmaması hâlinde yargılamaya yokluğunda devam edilmesi ve karar verilmesi gündeme gelebilir. Her iki tarafın gelmemesi veya yalnızca bir tarafın hazır olması da dosyanın durumuna göre farklı usul sonuçları doğurabilir. Bu konu hakkında daha kapsamlı bilgi için boşanma davasında duruşmaya katılma zorunluluğu ayrıca incelenebilir.
Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanmada Katılım Farkı
Anlaşmalı boşanmada eşlerin boşanma iradelerinin serbestçe oluştuğunun hâkim tarafından değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle tarafların yalnızca bir protokol imzalaması veya dilekçeye “duruşmaya katılmaksızın karar verilmesi” şeklinde bir talep yazması, tek başına boşanma kararı verilmesini sağlamaz. Mahkemenin eşleri dinlemesi ve düzenlemeyi uygun bulması sürecin temel parçasıdır.
Başka ilde bulunan eş, katılım biçimini önceden mahkemeye sormalı ve uzaktan bağlantı istiyorsa zamanında talepte bulunmalıdır. Hâkimin taraflara yöneltebileceği konular bakımından anlaşmalı boşanma duruşmasında sorulan sorular yol gösterici olabilir.
Çekişmeli boşanmada ise uyuşmazlık; boşanma sebebi, kusur, velayet, nafaka veya tazminat gibi başlıklara yayılabilir. Avukatla temsil edilen tarafın her duruşmada şahsen bulunması gerekmeyebilse de mahkemenin kişisel katılım yönündeki ara kararı gözden kaçırılmamalıdır. Duruşmaya katılmamak, daha önce sunulmuş delilleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak açıklama yapılması gereken bir aşamanın kaçırılmasına ve bazı usul imkânlarının kullanılamamasına yol açabilir.
Başka İldeki Tanık Nasıl Dinlenir?
Tanığın farklı bir şehirde yaşaması, mutlaka davanın görüldüğü mahkemeye gelmesini gerektirmez. Tanığın bulunduğu yerdeki Aile Mahkemesi veya aile mahkemesi sıfatıyla görev yapan Asliye Hukuk Mahkemesi aracılığıyla istinabe yoluyla dinlenmesi talep edilebilir. Uygulamada bu işlem, mahkemeler arasındaki adli yardımlaşmanın bir görünümüdür.
İstinabe talebinde tanığın açık adresi ve hangi olaylar hakkında bilgi sahibi olduğu doğru şekilde bildirilmelidir. Davayı gören mahkeme talebi uygun bulursa, tanığın dinlenmesi için ilgili yerdeki mahkemeye yazı gönderir. Tanığa çıkarılacak davetiyenin ulaşabilmesi için adres bilgilerinin güncel olması önemlidir. Tanığın başka şehirde bulunduğunun geç bildirilmesi veya adresinin eksik verilmesi yargılamanın uzamasına neden olabilir.
Tanığın beyanı kadar, bu beyanın hangi çekişmeli olaya ilişkin olduğu da önem taşır. Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken genel ifadeler yerine tanığın bizzat gördüğü veya duyduğu olaylarla bağlantısı açıklanmalıdır.
Şehir Dışından Dava Takibinde Dikkat Edilecekler
Başka ilden takip edilen bir boşanma dosyasında en sık yaşanan sorunlar, tebligatın eski adrese gitmesi, mazeret hakkında karar verildiğinin fark edilmemesi ve görüntülü katılım talebinin kabul edildiği varsayımıyla duruşmaya gidilmemesidir. Bu riskleri azaltmak için şu noktalar izlenebilir:
- Mahkemeye bildirilen adresin güncel ve eksiksiz olduğundan emin olunmalıdır.
- Dava dilekçesi, cevaplar, duruşma tutanakları, bilirkişi raporları ve ara kararlar düzenli olarak takip edilmelidir.
- Mazeret veya uzaktan katılım talebi, duruşmadan önce ve dayanak belgeleriyle sunulmalıdır.
- Talebin kabul edilip edilmediği öğrenilmeden duruşmaya katılmama kararı verilmemelidir.
- Mahkeme tarafı bizzat çağırmışsa, avukatla temsil edilmenin bu çağrıyı kendiliğinden ortadan kaldırmadığı dikkate alınmalıdır.
Sonuç olarak boşanma davasına başka ilden katılmak mümkündür; fakat kullanılacak yöntem dosyanın niteliğine ve mahkemenin kararına bağlıdır. Fiziki katılım, avukatla temsil, mazeret bildirimi, görüntülü bağlantı talebi ve tanığın istinabe yoluyla dinlenmesi birbirinden farklı usul işlemleridir. Duruşma öncesinde hangi işlemin gerekli olduğunun belirlenmesi ve mahkeme kararlarının zamanında takip edilmesi, şehir farkından kaynaklanabilecek hak kaybı riskini azaltır.