Ceza yargılaması sonunda verilen bir hükmün hukuka veya usule aykırı olduğu düşünülüyorsa, kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde üst dereceli mahkeme incelemesi istenebilir. Temyiz, temyize açık ceza kararlarının Yargıtay tarafından incelenmesini sağlayan kanun yoludur. Ancak her kararın doğrudan temyiz edilemeyeceği, başvurulacak kanun yolunun ve yetkili merciin kararın niteliğine göre belirlenmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Ceza Yargılamasında Temyiz Başvurusu Nedir?
Temyiz incelemesinde, hükmün hukuka uygun biçimde kurulup kurulmadığı değerlendirilir. Mahkemenin maddi olaya ilişkin kabulü, delillerin ele alınış biçimi, savunma ve iddiaların karşılanması, hukuki nitelendirme ve hükmün gerekçesi temyiz nedenleri arasında tartışılabilir. Başvuru yalnızca karardan memnun olunmadığının bildirilmesinden ibaret bırakılmamalı; hukuka aykırı olduğu ileri sürülen hususlar mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır.
İlk derece mahkemesi kararının hatalı olduğu iddiası kanun yolu incelemesine taşınabilirse de her ağır ceza veya asliye ceza mahkemesi kararı doğrudan Yargıtay önüne gitmez. Kararın istinafa mı yoksa temyize mi tabi olduğu, daha önce istinaf incelemesinden geçip geçmediği ve temyiz edilebilir nitelik taşıyıp taşımadığı dosya özelinde kontrol edilmelidir. Hukuk mahkemelerindeki usul ve dilekçe yapısı ise ceza yargılamasından farklıdır; bu ayrım için hukuk mahkemesi kararını temyiz dilekçesi örneği ayrıca incelenebilir.
Sanık, katılan, müşteki veya malen sorumlu sıfatıyla başvuru yapmak isteyen kişinin kanun yoluna başvurma hakkı da taraf sıfatına ve kararın kişi bakımından doğurduğu sonuca göre değerlendirilir. Özellikle müştekinin dosyadaki katılma durumu ile hükmün hangi bölümüne karşı başvurduğu açıkça belirtilmelidir.
Temyiz Süresi ve Dilekçenin Verileceği Yer
Temyiz başvurusunda süre, öncelikle incelenmesi gereken konudur. Mevcut dilekçe örneğinde, gerekçeli kararın tebliğinden sonra 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 291. maddesi uyarınca 14 günlük süre içinde başvuru yapılması esas alınmıştır. Bununla birlikte başvuru tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat, kararın kanun yolu bildirimi, tebliğ işlemi ve kararın temyize açık olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Dilekçede karar tarihi ile kararın tebliğ tarihi birbirinden ayrı gösterilmelidir. Tebligat belgesi, tebliğ mazbatası veya elektronik tebligat kaydı sürenin hesabı bakımından önem taşır. Süresinde yapılmayan başvuru, başka bir hukuki engel bulunmadığında kararın kesinleşmesine yol açabilir. Kararın ne zaman kesin hüküm niteliği kazanacağı konusunda kesinleşme şerhinin anlamı ve sonuçları da dikkate alınmalıdır.
Temyiz mercii Yargıtay olmakla birlikte dilekçe, başvuruyu almaya yetkili mahkemeye sunulur. Bu nedenle örnekte yer alan mahkeme adı, esas ve karar numarası ile daire bilgileri dosyadaki karara göre uyarlanmalıdır. Başlığın veya gönderilecek merciin hatalı yazılması riskini azaltmak için gerekçeli kararın sonundaki kanun yolu açıklaması dikkatle okunmalıdır.
Sürenin ilgilinin kusuru dışında kaçırıldığı ileri sürülüyorsa, temyiz dilekçesi vermek tek başına yeterli olmayabilir. Böyle bir durumda şartları varsa ceza hukukunda eski hale getirme başvurusu ayrıca değerlendirilmelidir. Eski hale getirme olağan bir süre uzatımı değildir ve kabul edileceği varsayılarak hareket edilmemelidir.
Temyiz Nedenleri Nasıl Yazılmalıdır?
Temyiz dilekçesinin en önemli bölümü, hukuka aykırılık iddialarının açıklandığı kısımdır. Dosyayla ilgisi olmayan genel ifadeler yerine, hangi kabulün neden hatalı olduğu ve bu hatanın hükmü nasıl etkilediği anlatılmalıdır. Gerekçeli kararın belirli bir bölümü eleştiriliyorsa ilgili değerlendirmeye açıkça işaret edilmesi, başvurunun anlaşılmasını kolaylaştırır.
Dosyanın özelliğine göre aşağıdaki konular incelenebilir:
- Mahkûmiyet, beraat veya diğer hüküm sonucunun hangi delillere dayandırıldığı,
- Sanık savunması ile katılan veya müşteki beyanlarının gerekçede karşılanıp karşılanmadığı,
- Tanık anlatımları, bilirkişi raporları, tutanaklar ve dijital kayıtlar arasında çelişki bulunup bulunmadığı,
- Toplanması istenen deliller hakkındaki taleplerin nasıl değerlendirildiği,
- Fiilin hukuki nitelendirilmesine ve uygulanan hükümlere yönelik itirazlar,
- Hüküm fıkrası ile karar gerekçesi arasında uyumsuzluk bulunduğu iddiası.
Bu başlıkların tamamının her dilekçeye eklenmesi gerekmez. Yalnızca somut dosyada karşılığı bulunan nedenlere yer verilmelidir. Delil değerlendirmesine itiraz ediliyorsa delilin adı, dosyada bulunduğu yer ve hangi sonuca etkili olduğu belirtilmelidir. Temyiz incelemesinin niteliği nedeniyle dilekçe, yargılamanın baştan anlatıldığı uzun bir olay özetine dönüştürülmemelidir.
Ceza Mahkemesi Kararını Temyiz Dilekçe Örneği
Aşağıdaki metin, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde ve Yargıtay içtihatları dikkate alınarak hazırlanmış genel bir şablondur. Avukat Sinan Akalın tarafından hazırlanan örnekteki boş alanlar, dosya içeriğine göre doldurulmalı; seçenek olarak gösterilen taraf sıfatlarından yalnızca uygun olanı bırakılmalıdır.
CEZA MAHKEMELERİNİN KARARINI TEMYİZ EDERKEN KULLANILACAK DİLEKÇE ÖRNEĞİ
YARGITAY ( … ) CEZA DAİRESİ BAŞKANLIĞINA
Gönderilmek Üzere
MERSİN …………… CEZA MAHKEMESİNE
DOSYA NO: …/… Esas – …/… Karar
TEMYİZ EDEN: Adı ve soyadı, anne-baba adı, doğum tarihi, taraf sıfatı (sanık, katılan, müşteki, malen sorumlu vb.), T.C. kimlik numarası ve adresi
TEMYİZ EDİLEN KARAR: … Ceza Mahkemesinin …/…/… tarihli, … esas ve … karar sayılı kararı
SUÇ: …
SUÇ TARİHİ: …/…/…
KARAR TARİHİ: …/…/…
KARARIN TEBLİĞ TARİHİ: …/…/…
TEMYİZ NEDENLERİ:
1- Gerekçeli kararın hangi kabulüne itiraz edildiği ve bu kabulün neden hukuka aykırı olduğu açıklanmalıdır.
2- Delillerin eksik veya hatalı değerlendirildiği ileri sürülüyorsa ilgili deliller ve bunların hükme etkisi somut olarak gösterilmelidir.
3- Savunma, beyan, itiraz veya delil toplama taleplerinin karşılanmadığı iddiası varsa dosyadaki ilgili işlem ve tutanaklara değinilmelidir.
4- Hukuki nitelendirmeye, uygulanan hükümlere veya hüküm sonucuna ilişkin diğer temyiz nedenleri ayrı başlıklar altında yazılmalıdır.
NETİCE VE TALEP: Yukarıda belirtilen nedenler ve dairenizce resen gözetilecek hususlar uyarınca, usul ve yasaya aykırı olduğunu düşündüğüm … Ceza Mahkemesinin …/…/… tarihli, … esas ve … karar sayılı kararının temyiz incelemesinin yapılarak bozulmasına karar verilmesini arz ve talep ederim. …/…/…
Temyiz Talebinde Bulunan
Ad Soyad
İmza
Dilekçe Sunulmadan Önce Kontrol Edilecek Hususlar
Şablonun kullanılması, dosyaya özgü incelemenin yerini tutmaz. Dilekçe sunulmadan önce kararın temyize açık olup olmadığı, başvuru hakkı, süre başlangıcı, görevli merci ve temyiz kapsamı birlikte kontrol edilmelidir. Esas ve karar numarasının yanlış yazılması, tebliğ tarihinin boş bırakılması veya talep sonucunun belirsiz olması başvurunun takibini güçleştirebilir.
Temyiz nedenleri numaralandırılmalı, her neden ayrı bir düşünceyi açıklamalı ve mümkünse dosya kapsamındaki belge ya da tutanakla ilişkilendirilmelidir. Dilekçeye belge eklenecekse eklerin dilekçe içinde anılması ve okunabilir olması yararlıdır. Dosyada zaten bulunan bir belgeye dayanıldığında ise belgenin tarihi ve niteliği açıkça belirtilmelidir.
Son olarak dilekçenin imzalanması, tarih atılması ve başvurunun yapıldığını gösteren kayıt veya belgenin saklanması gerekir. Temyiz sonucunda kararın mutlaka bozulacağı yönünde bir varsayımda bulunulamaz; incelemenin sonucu kararın niteliğine, ileri sürülen nedenlere ve dosya kapsamına göre belirlenir.