İcra takibiyle karşılaşan borçlunun dikkat etmesi gereken işlemlerden biri mal beyanında bulunmaktır. Beyanın doğru icra dosyasına, süresi içinde ve kişinin mali durumunu açıkça gösterecek şekilde sunulması önemlidir. Bununla birlikte mal beyanı, ödeme emrine itirazın veya borca ilişkin diğer hukuki başvuruların yerine geçmez. Bu nedenle ödeme emri, tebliğ tarihi ve dosya bilgileri birlikte değerlendirilmelidir.
Mal Beyanı Nedir ve Neden Önemlidir?
Mal beyanı; borçlunun taşınır ve taşınmaz malları ile alacaklarını, kazançlarını ve gelir kaynaklarını icra dairesine bildirmesidir. İcra ve İflas Kanunu kapsamında, borçlunun kendisine tebliğ edilen ödeme emrine itiraz etmemesi hâlinde yedi gün içinde mal beyanında bulunması gerekir.
Ödeme emrindeki borcun tamamına veya bir kısmına karşı çıkılacaksa, mal beyanından farklı bir işlem olan itiraz yolunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir. İtirazın içeriği ve hazırlanması hakkında borca itiraz dilekçesine ilişkin açıklamalar incelenebilir. Mal beyanı verilmesi tek başına borcun kabul edildiği veya borca yönelik itirazların ileri sürüldüğü anlamına gelmez.
Mal beyanının önemi üç noktada toplanabilir:
- Yasal yükümlülük: Süresinde beyanda bulunulmaması hâlinde icra mahkemesince tazyik hapsi uygulanması gündeme gelebilir.
- Şeffaflık: Doğru ve eksiksiz beyan, kişinin mali durumunun dosyada açıklığa kavuşmasını sağlar. Dürüst beyan; mal kaçırma veya hileli işlemlere ilişkin iddiaların değerlendirilmesinde önem taşıyabilir, ancak tek başına başka bir hukuki ya da cezai sorumluluğu otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
- Takibin yürütülmesi: İcra dairesi, beyan edilen mal, alacak ve gelirleri haciz işlemleri bakımından değerlendirebilir.
Mal Beyanı Dilekçesi Nasıl Hazırlanır?
Dilekçe, takibin yürütüldüğü icra dairesi müdürlüğüne hitaben hazırlanır. Ödeme emrinde yazılı icra dairesinin adı ile esas veya dosya numarası aynen kullanılmalıdır. Örneğin dosya numarası “2024/1234 E.” şeklinde gösterilmişse dilekçeye eksiksiz aktarılmalıdır.
Dilekçede tarih, borçlunun adı ve soyadı, dosya numarası, malvarlığına ilişkin açıklamalar ve imza bulunmalıdır. Beyan kısmı yalnızca “malım yoktur” veya “borcu ödeyemiyorum” gibi soyut ifadelerle bırakılmamalı; mevcut malvarlığı, gelirler ve geçim kaynakları somut biçimde açıklanmalıdır.
Mal Beyanı Dilekçe Örneği
Tarih: ....../......./...........
...................... İCRA DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ’NE
MERSİN
Dosya No: ............./.............
Konu: Mal beyanı bildirimi
AÇIKLAMALAR:
Yukarıda esas numarası yazılı dosyanızdaki ödeme emrinden haberdar oldum. Dosyaya mal beyanında bulunmak istiyorum. Aşağıda açıkladığım malvarlığı, alacak, gelir ve kazanç bilgilerimin dosyaya kaydedilmesini saygılarımla arz ederim.
BEYAN:
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
Adı ve Soyadı: ................................
İmza: ................................
EKLER:
- Kimlik sureti
- Dayanak belgeleri ve diğer belgeler
Bu metin genel bir örnektir. Beyan bölümü, kişinin gerçek mali durumuna göre doldurulmalıdır. Adına kayıtlı mal bulunmayan kişi bu durumu açıkça belirtebilir; bunun yanında gelirini, ücretini ve geçimini nasıl sağladığını da açıklaması yararlı olur.
Beyan Kısmında Hangi Bilgiler Yazılmalıdır?
Beyan bölümünde taşınmazlar, araçlar, banka hesaplarındaki paralar, hisse senetleri, tahviller, altın ve ziynet eşyaları, üçüncü kişilerden olan alacaklar, maaş, kira geliri ve diğer kazançlar belirtilmelidir. Ticari işletmesi bulunan kişi, işletmeye ve faaliyetinden elde ettiği gelire ilişkin bilgilere de yer vermelidir.
Taşınmazın bulunduğu yer ve tapu bilgisi, aracın ayırt edici kayıtları, çalışılan işyeri ile maaş bilgisi ve alacağın kimden kaynaklandığı gibi ayrıntılar beyanın anlaşılmasını kolaylaştırır. Kişinin hiçbir malvarlığı bulunmuyorsa “Herhangi bir malvarlığım bulunmamaktadır.” ifadesine yer verilebilir. Ancak sadece bu cümlenin yazılması yerine mevcut gelir ve geçim kaynağının da açıklanması daha sağlıklı olacaktır.
Maaş veya ücret geliri de mal beyanında gösterilmelidir. Maaşın haczedilebilecek kısmı kanuni sınırlamalara tabidir ve uygulamada genellikle dörtte bir oranı esas alınır. Mal beyanında maaşın bulunması, ücretin tamamının kendiliğinden haczedileceği anlamına gelmez.
Dilekçeye Eklenebilecek Belgeler
Beyanın dayanağını oluşturan belgelerin sunulması, bildirilen bilgilerin dosyada daha kolay değerlendirilmesini sağlar. Somut duruma göre kimlik kartı fotokopisi, tapu kayıtları, araç ruhsatları, banka hesap dökümleri ve güncel maaş bordrosu eklenebilir.
Hisse senedi, tahvil, altın veya döviz gibi değerlere ilişkin kayıtlar; kira gelirini gösteren belgeler ile ticari işletmeye ait bilgiler ve vergi levhası da ilgiliyse dilekçeye eklenebilir. Her belge her dosya için gerekli değildir. Ekler, kişinin beyan ettiği mal ve gelir kalemlerine göre belirlenmelidir. Dilekçedeki ekler bölümünde sunulan belgelerin adı ve adedi gösterilmelidir.
Beyan edilmeyen bir malvarlığının daha sonra tespit edilmesi hukuki sonuç doğurabilir ve haciz işlemlerinin ilerlemesine neden olabilir. Bu sebeple küçük veya önemsiz görülen değerler dâhil olmak üzere beyanın gerçek duruma uygun hazırlanması gerekir.
Mal Beyanı Nereye ve Ne Zaman Verilir?
Mal beyanı dilekçesi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde takibi yürüten icra dairesine sunulmalıdır. Tebliğ tarihi hesaplamanın başlangıcı bakımından önemlidir. Ödeme emrinin türü, tebliğ işlemi veya itiraz durumu konusunda tereddüt varsa dosyanın ve tebligat evrakının birlikte incelenmesi gerekir.
Dilekçe şahsen teslim edilecekse bir suretinin tarihli alındı kaşesiyle geri verilmesi istenmelidir. Bu nüsha, beyanın hangi tarihte ve hangi dosyaya sunulduğunu gösterir. İcra dairesi başka bir şehirdeyse kullanılabilecek yöntemler bakımından başka ildeki icra dairesine dilekçe gönderme yolları ayrıca değerlendirilmelidir.
Süreye Uyulmamasının Sonuçları ve Dikkat Edilecek Noktalar
Yedi günlük süre içinde mal beyanında bulunulmaması hâlinde alacaklının başvurusu üzerine icra mahkemesince tazyik hapsi kararı verilmesi gündeme gelebilir. Bu yaptırım, borcun sırf ödenmemesi nedeniyle verilen klasik anlamda bir hapis cezası olarak değerlendirilmemelidir; mal beyanı yükümlülüğünün yerine getirilmesini sağlamaya yöneliktir.
Dosyanın ödeme planına bağlanması düşünülüyorsa, mal beyanı ile borç ödeme taahhüdü birbirine karıştırılmamalıdır. Taahhüdün içeriği ve sonuçları farklı olduğundan icra taahhütnamesi ve borç ödeme taahhüdü ayrıca incelenmelidir.
Son olarak dilekçe imzalanmadan önce icra dairesinin adı, dosya numarası, tarih, beyan edilen varlıklar ve ekler kontrol edilmelidir. Teslim belgesinin saklanması ve sonradan ortaya çıkan önemli değişikliklerin dosyanın niteliğine göre değerlendirilmesi, işlemin ispatı ve takibin düzenli yürütülmesi bakımından yararlıdır.