Fiilen çalıştığınız hâlde SGK hizmet dökümünüzde görünmeyen günler için hizmet tespiti gündeme gelebilir. Bu dava, ödenmeyen maaşı tahsil etmekten farklı olarak, sigortalı çalışmanın ve ilgili hizmetlerin belirlenmesine yöneliktir. Mersin’de bir depoda, işletmede, atölyede veya başka bir işyerinde çalışmış olmanız tek başına yeterli değildir; hangi işverene bağlı, hangi tarihler arasında ve nasıl çalıştığınız ortaya konulmalıdır.
Hiç bildirim yapılmaması ile eksik gün bildirimi aynı mı?
İşverenin hiç işe giriş bildirmemesi, işe girişin geç yapılması, ay içinde çalışılan günlerin eksik gösterilmesi ve ücretin düşük bildirilmesi farklı incelemeler gerektirir. Önce e-Devlet üzerinden alınan ayrıntılı hizmet dökümü ile gerçek çalışma takvimi karşılaştırılmalıdır. İşyerinin unvanı değişmişse veya farklı şirketlerden bildirim yapılmışsa yalnızca toplam gün sayısına bakmak yanıltıcı olabilir.
Hizmet tespiti, fiilen gerçekleşmemiş günlerin satın alınması ya da sonradan isteğe göre sigorta başlangıcı oluşturulması yolu değildir. Kısmi süreli, mevsimlik veya aralıklı çalışma iddiasında her dönemin gerçek koşulları ayrı gösterilmelidir. İşin yapıldığı sektör kadar sigortalılık statüsü ve çalışma ilişkisinin niteliği de önemlidir.
Beş yıllık hak düşürücü süre nasıl değerlendirilir?
5510 sayılı Kanun’un 86. maddesindeki genel kurala göre bildirilmeyen ve Kurumca tespit edilemeyen çalışmalar, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurularak ispatlanabilir. Bu süre bir hak düşürücü süre olduğundan, hesaplamanın başvuru öncesinde yapılması gerekir.
Ancak her dosyada yalnızca “işten ayrılma tarihi artı beş yıl” hesabı yapılmaz. Kuruma verilmiş belgeler, Kurumun çalışmayı öğrenmesi, kısmi bildirimler ve kesintisiz çalışma iddiası süre değerlendirmesini etkileyebilir. Eski tarihli bir çalışma için sürenin kesin geçtiği ya da hiç işlemeyeceği, SGK kayıtları görülmeden söylenmemelidir.
SGK’ya şikâyet edilmesi veya işverenle görüşülmesi, mahkemeye başvuru süresini kendiliğinden koruduğu varsayılarak bekleme nedeni yapılmamalıdır. İşçilik alacakları için yürütülen arabuluculuğun da hizmet tespiti süresine etkisi ayrıca incelenmelidir.
SGK’ya başvurmak veya arabulucuya gitmek zorunlu mu?
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 4. maddesi, hizmet akdine tabi çalışmalar nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti taleplerini dava öncesi zorunlu SGK başvurusunun dışında tutar. Bu nedenle salt bu nitelikteki hizmet tespiti davası için önceden SGK ret yazısı alınması genel bir koşul değildir. Kuruma şikâyet ve denetim yolu ise olayın durumuna göre ayrıca kullanılabilir.
Hizmet tespiti talebi, ücret, kıdem tazminatı veya fazla çalışma alacağı gibi arabuluculuğa tabi işçilik talepleriyle karıştırılmamalıdır. Salt hizmet tespiti, işçilik alacağı davalarındaki zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Ücret ve tazminat da isteniyorsa bu taleplerin başvuru şartları ve süreleri ayrı planlanır; arabuluculukta anlaşmak tek başına SGK kayıtlarını değiştirmez.
Çalışmayı göstermek için hangi deliller önemlidir?
- SGK hizmet dökümü, işe giriş ve işten ayrılış kayıtları,
- İş sözleşmesi, görevlendirme yazısı, işyeri kimlik kartı ve bordrolar,
- Ücret ödemesini gösteren banka hareketleri ve açıklamaları,
- Vardiya listeleri, puantajlar, teslim tutanakları ve görev yazışmaları,
- Aynı dönemde çalışan kişilerin doğrudan bilgisine dayanan tanıklığı,
- İşyerinin faaliyetini ve çalışma dönemini gösteren diğer hukuka uygun kayıtlar.
Bir fotoğraf işyerinde bulunduğunuzu gösterebilir, fakat tek başına bütün çalışma süresini ispatlamayabilir. Tanığın sizinle aynı dönemde çalışıp çalışmadığı ve hangi günleri doğrudan bildiği önemlidir. Yalnızca yakınınızdan duyduğunu anlatan kişi ile günlük çalışmayı birlikte yapan kişi aynı bilgiye sahip değildir.
Ücretin elden ödenmesi dava açılmasını engellemez; buna karşılık ispat hazırlığını zorlaştırabilir. Gerçek ücretin tespiti bakımından yazılı delil ve ispat kuralları ayrıca değerlendirilir. Başkasının hesabına izinsiz erişerek belge edinmek veya gerçeğe aykırı çalışma çizelgesi hazırlamak hukuki yol değildir.
Mersin’de dosya nasıl hazırlanır?
Önce işverenin ticari unvanı, işyerinin açık adresi, işe başlama ve ayrılma tarihleri belirlenir. Özellikle depo, lojistik veya taşeronlu işlerde fiilen çalışılan yer ile SGK bildirimini yapan şirket farklı olabilir. Davanın doğru kişiye yöneltilmesi için sözleşmeler, bordrolar ve kurum kayıtları karşılaştırılmalıdır.
Hizmet tespiti davalarında iş mahkemesi görevlidir; iş mahkemesi bulunmayan yerde ilgili asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Yer yönünden yetki belirlenirken davalının yerleşim yeri ve işin yapıldığı yer gibi kanuni ölçütler değerlendirilir. Mersin’de yaşamak, başka bir ildeki her çalışma için Mersin mahkemelerinin yetkili olduğu anlamına gelmez.
7036 sayılı Kanun uyarınca işveren aleyhine açılan bu nitelikteki davanın SGK’ya resen ihbarı öngörülmüştür. Mahkeme kurum ve işyeri kayıtlarını getirterek tanıkları ve diğer delilleri değerlendirir. İşverenin çalışmayı kabul etmesi de sosyal güvenlik kaydının her durumda incelemesiz değişeceği anlamına gelmez.
Sık sorulan sorular
İşyeri kapanmışsa dava açılabilir mi?
Kapanma tek başına geçmiş çalışmanın tespitini engellemez. Ancak işverenin kimliği, şirketin hukuki durumu ve kayıtların nereden getirileceği belirlenmelidir.
Hâlen çalışırken başvuru yapılabilir mi?
Çalışmanın devam etmesi, kayıt dışı günler yönünden hukuki değerlendirme yapılmasına engel değildir. İş ilişkisine etkileri ve kullanılacak başvuru yolu somut koşullara göre ele alınmalıdır.
Dava kazanılınca hemen emekli olunur mu?
Hizmetin tespiti emeklilik koşullarının tamamının oluştuğu anlamına gelmez. Yaş, sigortalılık süresi, prim günleri ve uygulanacak mevzuat birlikte değerlendirilir.
Çalışma tarihlerini ay ay gösteren bir liste hazırlamak, hangi dönemlerin kayıt dışında kaldığını görmeyi kolaylaştırır. Ücret ve tazminat talepleri için Mersin işçi hakları ve iş hukuku uyuşmazlıkları sayfalarını inceleyebilirsiniz. Belgelerinizin ve süre durumunun değerlendirilmesi için iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Hukuki kaynaklar: 5510 sayılı Kanun, m.86; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3–6. Metin genel bilgilendirmedir; çalışma dönemi ve bildirim geçmişi görülmeden süre veya sonuç hakkında kesin değerlendirme yapılamaz.